20 Haziran 2018, Çarşamba

Üst Menu

Cûdayiya Di Navbera Bêjeyên “Pêşber” û “Hember”ê de

Cûdayiya Di Navbera Bêjeyên “Pêşber” û “Hember”ê de

Xetereyek ji wan xetereyên ko zimanê kurdî îro rûbirûyê wê maye ewe ko ji aliyê hin kesan ve hin gotin û têgeh ne li cihên wan de tên bikaranîn. Bêguman ev ew kes in yên ji wê kurdiya ko di nav gel de tê bikaranîn bêhay in û zanîna wan bes bi ferhengan ve girêdayî ne; ferheng çi bêje li nik wan ew rast e. Ji bo ko tiştekî binivîsin hema serî li ferhengan didin. Ferhengên tirkî-kurdî vedikin û dinêrin wê bêjeya kurdî ya ko dikeve pêşberî ya tirkî ya ko di mejiyê wan de ye. Dema wê bêjeyê dibînin jî bêyî ko bihizrînin ka ew bêjeya kurdî tam dikeve pêşberî ya tirkî yan na? Yan jî gelo wateyeke din jî ya wê bêjeyê heye an na? Ez ê vê angaşta xwe bi mînakan bibeyitînim.

Mînak: “Pêşber” û “hember.” Ez berê xwe didimê di gelik nivîsan de ev herdu bêje bi awayekî şaş tê bikaranîn. Wek tê zanîn ev herdû bêje jî kurdî ne. Dema yek ferhenga kurdî-tirkî veke û li bêjeya tirkî ya “karşı”yê binêre, bêguman ev herdu bêje dikevin ber çavê wî. Rast e, bêjeya “karşî”yê ya tirkî hem “hember” e hem jî “pêşber”e. Lê ka gelo her “karşî”ya tirkî dibe “hember” yan jî “bêşber”a kurdî? Bi gotineke din gelo “hember” û “pêşber” bixwe jî hevwate ne, yanê heman wateyê îfade dikin yan jî di navbera wan de cudayî heye an na? Divêt ev were zanîn.

Li gorî nêrîna min di navbera van herdu bêjeyan de cûdayî heye. Cihê ko “hember” bête bikaranîn heye, cihê ko “pêşber” jî … Her “hember” nabe “pêşber” her “pêşber” jî nabe “hember”.

Ka serê pêşî em li cihê ko “pêşber têt bikaranîn binêrin:

Bêjeya “pêşber”ê dema ko muqayesek, muadeleyek, pêşbirkek, kiryarek yan jî hêznîşandanek di navbera du aliyan de neyê kirin, bi gotineke din aliyek pasîf be, aliyê din aktîf be hingê tê bikaranîn. Mînak: Kesek here li ber neynikê rûnê û berê xwe bide neynikê ew kes di “pêşber”î neynikê de ye, ne di “hember”î wê de ye.

Ji dîwana Mewlana Ehmedê Cizîrî çend mînak:

Ehmed im sîne-sîper “PÊŞBER”ê tîra felekê,

De’wedarê te me îro tu ji dehlê were der.

Ji malikê têt fêhmê ko singê Ehmed (Mewlana) li ber tîrên ku ji aliyê felekê têne ye. Ji ber ko ji singê Mewlana tiştek bi aliyê felekê ve naçe ji vê rewşê re “pêşber” tê gotin ko ewî jî welê gotiye.

Heya bînahiya çehvan

But û ‘Uzza û Latê min

Tu yî “PÊŞBER” sucûda min

Sehergahan di xelwê da

Ji malika jorî jî diyar e ko dilbera Mewlana ya ko wî wek but bi nav kirîye di rewşeke welê de ye ko Mewlana jê ra secdeyê dibe, lê ji aliyê din (butê) ve ti fealiyet tune ye. Eger ji aliyê din ve jî tiştek hatiba kirin wê demê ji wê rewşê re “pêşber” nedihat gotin, wê “hember” hatiba gotin.

Wek mînak di van hersê paragrafên li jêr de bêjeya “hember”ê şaş hatiye bikaranîn, diviya “pêşber” bûya.

- …. em li (hember) televîzyonan bi fîlmên…….

-….., heta sibehê ez li (hemberî) neynikê rudiniştim."

-…..bi rêza 'Şahmaran' li( hember) vî resmê û spî dixwaze dîmenên din ...

Hember. Di van paragrafên li jêr de jî bêjeya “hember”ê di cihê xwe de hatiye bikaranîn:

-Sirri Sakik: "PKK li “hemberî” artêşa tirk têk neçûye!

Lewra li vir du unsur hene; yek ji wan PKK’ye, yan din jî artêş e. Di nav bera wan de têkoşînek ya têkbirinê heye. Yek angaşt dike ku yek di wê têkoşînê de têk neçû ye. Li vir bêjeya “pêşber” nayê bikaranîn.

-Artêşa Azad û Hêzên PYDê Hatin Hemberî Hev.

Li vir jî behsa du hêzên leşkerî tê kirin ko yek ji wan Artêşa Azad e, ya dî jî Hêzên PYD’yê ne

-Axayê filan gundî ji tu aliyan ve ne “hember”î yê falan gundî ye.

Yanê di navbera axayên herdu gundan de mûcadeleyek ya xurtbûn û bihêzbûnê heye. Tê angaştkirin ku yek ji wan ji yê din xurttir û bihêztir e.

-Ez qîza fîlankesî ji kurê xwe re naînim; lewra ez ne “hember”î wî me.

Wek ji wan mînakên li jor tê fêhmê ko cudayiyek berbiçav di navbera herdu bêjeyan de heye. Ez bawerim gelik bêjeyên holê hene. Di nivêsên din em ê li ser hinekên din jî rawestin.

Divê hemû dilşewat û dilxwazên zimanê kurdî li ser vê yekê rawestin û her bêjeyeka kurdî li cihê wê yê rasteqîn deynin. Evya hem ji zelalbûn û zûtêgihiştina zimanê kurdî re pêwist e, hem jî ji bo paşeroja wê…

Yasal Uyarı​

  • Yazarın yazıları, fikir ve düşünceleri tamamen kendi kişisel görüşüdür ve sadece kendisini bağlar.
  • Haber ve Köşe yazılarına yapılacak yorumlarda yorum yapan kişi yasal sorumludur. Sitemiz yorumlardan yasal sorumlu değildir.